Każda maszyna użytkowana przez człowieka musi mieć wykonane okresowe przeglądy. Ten obowiązek nie omija także różnego rodzaju dźwigów osobowych definiowanych jako Urządzenia Transportu Bliskiego, czyli UTB. Od właściwego funkcjonowania takiej windy zależy bezpieczeństwo jego użytkowników. W porę wykryta usterka może ocalić komuś zdrowie, a nawet życie. Można zapobiec tragedii, dlatego warto dbać o systematyczne wykonywanie przeglądów. Windy osobowe jako urządzenia transportu bliskiego muszą być poddawane badaniom okresowym, eksploatacyjnym, oraz w miarę potrzeb powypadkowym lub poawaryjnym. Jeśli chodzi o tego typu urządzenia przeprowadzanie okresowych przeglądów jest regulowane przez prawo, a dokładniej mówiąc rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii dotyczące warunków technicznych dozoru technicznego. Również Urząd Dozoru Technicznego sporządził wytyczne, które zobowiązują właścicieli wind osobowych do wykonywania okresowych badań technicznych. 

Bezpieczeństwo dźwigów UTB – regulacje prawne

Ocenia się, że w naszym kraju zamontowanych jest około 100 tysięcy wind osobowych. Część z nich zostały zamontowane już po wejściu Polski do Unii Europejskiej, przez co są zgodne z najnowszymi przepisami bezpieczeństwa. Pomimo tego około połowa ich nie spełnia najważniejszych regulacji bezpieczeństwa. Największym kłopotem są bloki wzniesione w latach 70, ponieważ ich stan techniczny wymaga wielu napraw, a dźwigi osobowe nie są priorytetem. Właściciele tych bloków nie garną się do wymiany wind, a swoje racje uzasadniają tym, że przecież działają one bezproblemowo od wielu lat. Na pewno nie jest to rozsądne działanie jeśli chodzi o zdrowie i życie mieszkańców. Stając naprzeciw temu problemowi Minister Przedsiębiorczości i Technologii zaktualizował przepisy w sprawie eksploatacji urządzeń podlegającym przepisom dozoru technicznego. Został nałożony obowiązek dokonywania przeglądów technicznych w celu oceny stanu funkcjonowania dźwigu. 

Dlaczego dźwigi jako urządzenia transportu bliskiego muszą posiadać resurs?

Według definicji resurs jest okresem zdolności do użytkowania, czyli inaczej mówiąc jest to obowiązkowy przegląd specjalny dźwigu, który ma pewną ważność. Po przekroczeniu określonego terminu należy ponownie zlecić wykonanie oceny stanu technicznego. Jeśli chodzi o dźwigi, to parametrami branymi pod uwagę są intensywność wykorzystania, oraz obciążenie jest poddawane urządzenie. Warto pamiętać, że resurs jest przeglądem specjalnym ,który powinien być przeprowadzony przez odpowiedniego eksperta. Istotną kwestią jest również to, że taki dźwig porusza się w szybie, który też musi być regularnie kontrolowany. Z tego powodu osoba, która będzie przeprowadzała resurs UTB powinna mieć stosowne uprawnienia budowlane. Przegląd specjalny wind może być przeprowadzany przez przedstawiciela producenta, ale bezwzględnie musi on dysponować określonymi uprawnieniami. 

Jaki jest zakres przeglądu specjalnego UTB?

To jak powinien wyglądać przegląd specjalny Urządzeń Transportu Bezpośredniego opisuje instrukcja producenta. Bywa, że w instrukcji nie ma takich danych, w takiej sytuacji należy kierować się stosownymi normami, specyfikacjami technicznymi, oraz obecną wiedzą techniczną. Ważne, aby taki przegląd specjalny obejmował swoim zakresem najważniejsze podzespoły, które mają wpływ na bezawaryjne korzystanie z windy. O jakie dokładnie części chodzi? Są to przede wszystkim:

  • cała konstrukcja nośna, czyli dokładniej mówiąc jest to szyb, rama kabiny, rama wciągarki, ale także prowadnice,
  • mechanizm napędowy który składa się z liny, mocowania lin, i wciągarka,
  • układ elektryczny – instalacja w szybie, aparatura odpowiadająca za sterowanie urządzeniem,
  • układ hydrauliczny czyli przewody, siłowniki, oraz agregat hydrauliczny
  • odpowiadające za bezpieczną pracę dźwigu czyli np. system alarmowy.

Taki przegląd specjalny dźwigów UTB musi być zakończony spisaniem właściwego protokołu, w którym opisany jest wynik przeglądu, dane osób wykonujących, termin następnego przeglądu, oraz kryteria oceny. 

Profilaktyka jako podstawa bezpieczeństwa dźwigów UTB

Jak w przypadku wielu sprzętów mechanicznych, tak również jeśli chodzi o dźwigi UTB bardzo ważna jest profilaktyka. Sporo awarii można zawczasu wykryć i naprawić, co zdecydowanie poprawi bezpieczeństwo takich urządzeń. Niestety, w przypadku wind z lat 70 problem jest poważniejszy, ponieważ takie mało dokładne przeglądy mogą być niewystarczające i nie wykryją wszystkich usterek. Urząd Bezpieczeństwa Technicznego kontroluje stan techniczny w miarę możliwości likwidując pojawiające się usterki i wymieniając uszkodzone części. Niestety, jeśli chodzi o aparaturę sterową sytuacja może być znacznie trudniejsza. Zbudowana jest ona z podzespołów, których sprawność działania po 40 latach jest bardzo ograniczona. Jedynym wyjściem często jest wymiana jej, co poprawi bezpieczeństwo całego dźwigu. 

Stare dźwigi – jakie niosą za sobą zagrożenia?  

Obecnie technika poszła do przodu, także jeśli chodzi o windy osobowe. Stare mechanizmy zamontowane w blokach nie mają pewnych zabezpieczeń, które znajdują się w tych nowszych wersjach. Trzeba pamiętać, że te starsze dźwigi nie posiadają drzwi kabinowych. Ponadto taki dźwig nie ma zabezpieczeń przed nadmierną jazdą do góry, oraz odpowiednich zabezpieczeń przed niekontrolowanymi ruchami kabiny. Co istotne brakuje tu również połączenia głosowego z serwisem, a także drzwi przystankowe nie posiadają kontroli zaryglowania. Są to niedociągnięcia których nie da się zupełnie zlikwidować.

Jedynym wyjściem jest wymiana całego dźwigu, ale jest to bardzo droga inwestycja. Ważnym ubytkiem jest również mała dokładność jeśli chodzi o zatrzymywanie się na przystankach. Zazwyczaj taka kabina nie trafia w poziom piętra i tworzy się stopień, który staje się kłopotliwy do pokonania zwłaszcza dla osób na wózkach inwalidzkich i starszych. Dźwigi z lat 70 muszą być co jakiś czas remontowane, a wadliwe elementy wymieniane, ale trzeba pamiętać, że raczej nie będą one funkcjonowały tak jak nowe. Z tego powodu potrzebne jest regularne dokonywanie przeglądów technicznych oraz stały kontakt z serwisem. Należy wówczas bezdyskusyjnie stosować się do zaleceń wydanych przez ekspertów. Oczywiście wraz z upływem czasu tego typu problem będzie się nawarstwiał, więc w dłuższej perspektywie potrzebna będzie wymiana całego urządzenia.